Văn mẫu lớp 10

Phân tích bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm

Đề bài: Phân tích bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm

Bài làm

Nguyễn Bỉnh Khiêm là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất của lịch sử cũng như văn hóa Việt Nam ở thế kỷ 16. Ông được biết đến nhiều vì tư cách đạo đức, tài thơ văn của một nhà giáo có tiếng thời kỳ Nam-Bắc triều cũng như khả năng tiên tri các tiến triển của lịch sử Việt Nam. Ông là người có học vấn uyên thâm, từng ra làm quan song ông đã cáo quan về ở ẩn, sống thanh bạch, thảnh thơi. Hai tập thơ nổi tiếng của ông là: Bạch vân am thi tập” và “Bạch vân quốc ngữ thi”. Bài thơ “Nhàn” của ông được viết bằng thể thơ thất ngôn bát cú đường luật. Qua việc vừa miêu tả vừa kể chuyện dí dỏm, bài thơ là tiếng lòng trìu mến của ông về cuộc sống nơi đồng quê đầy thi vị.

Xuyên suốt bài thơ ta chỉ thấy tràn ngập niểm vui. Tác giả đã tìm lại cho tâm hồn mình một sự nơi chốn quê sau khi cáo quan. Cuộc sống cứ thế diễn ra, bình yên và tươi đẹp.

Cuộc sống ấy hiện ra một cách chân thực, mộc mạc:

Một mai, một cuốc, một cần câu

Thơ thẩn dầu ai vui thú nào

phan tich bai tho nhan cua nguyen binh khiem - Phân tích bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm

Phân tích bài thơ Nhàn

Từ “Một” được lặp lại liên tục có tác dụng nhấn mạnh làm gì cũng chỉ có một nhưng không hề đơn độc. Hai câu thơ toát lên sự thanh tịnh của tâm hồn và cái  êm đềm của thiên nhiên ở vùng quê Bắc Bộ. Mai, cuốc, cần câu là những công cụ của người nông dân, nghe thật quen thuộc như đích thực ông là một lão nông chuyên nghiệp, một lão nông cầm mai, cầm cuốc mà mang vẻ thảnh thơi, nhẹ nhàng như cầm bút vậy. Với ông, làm những công việc này như là một thú vui tao nhã. Dưới thời phong kiến xưa kia, có thể nói đây chính là một cuộc sống đáng mơ ước của nhiều người. Không phải ai cũng có được sự tự do, tự tại như thế. Không phải ai làm quan cũng cáo quan về với đồng quê bởi để được làm quan ít nhất cũng phải học hành đỗ đạt. Nhịp điệu thơ cứ nhẹ nhàng, khoan thai như tâm trạng thư thái của nhà thơ, “thơ thẩn”, có vội gì đâu, chẳng cần gì phải vội nữa. Chốn quan trường giờ đây có thế nào thì ông cũng mặc kệ để “an phận” với cuộc sống hiện tại của mình.

Xem thêm:  Thuyết minh về tấm gương học tốt của lớp em

Chân dung của “lão nông” Nguyễn Bỉnh Khiêm càng được khắc họa rõ nét ở hai câu thơ tiếp theo:

Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ

Người khôn người đến chốn

Ông tự nhận mình là “dại” khi từ bỏ chức tước địa vị để làm một “lão nông”. Nhưng cái dại ấy của ông lại khiến cho nhiều người phải ghen tị. Cách dùng từ đối lập để ngầm ý so sánh, khen chê. Tự chê mình là “dại”, khen người khác là “khôn”. Tác giả thật khéo léo trong nghệ thuật dùng từ ở đây. Thực ra nếu là dại thật chả ai lại cố tình để “dại” cả. Sự đối lập về ngôn ngữ và cái cách về cuộc sống thực tại của tác giả cho thấy không có gì là “dại” cả. Nhất là đối lập giữa cái “vắng vẻ” với cái “lao xao” càng cho ta cảm giác chốn quan trường đầy những ồn ào, thị phi. Với một nơi như vậy thì người cốt cách như ông không có chỗ để sống mà theo đuổi những khát vọng của mình. Bởi vậy, nơi vắng vẻ mới là nơi để tâm hồn ông thanh thản, cuộc sống của ông thanh cao, không bị  cái “lao xao”, bon chen chốn quan trườngg làm hoen ố. Tâm hồn thanh cao ấy thật đáng ngưỡng mộ.

Về với nơi “vắng vẻ”, ông được sống một cuộc sống đời thường bình dị:

Thu ăn măng trúc đông ăn giá

Xem thêm:  Trong lịch sử văn học nước nhà, có một số tác phẩm thơ văn được coi là những bản tuyên ngôn độc lập cùa dân tộc, trong đó có tác phẩm Bình ngô Đại cáo của Nguyễn Trãi. Anh (chị) hãy phân tích bài cáo để khẳng định giá trị nói trên của nó

Xuân tắm hồ sen hạ tắm ao

Cuộc sống ung ung tự tại, tự do,mùa nào thức ấy, đậm đà hương vị quê nhà. Tâm trạng của tác giả rất hài lòng với cuộc sống, một cuộc sống gắn bó với thiên nhiên tươi đẹp, giản dị mà như một viễn cảnh, quê nhà cái gì cũng đẹp, cũng gần gũi, hữu ích, đến mức hòa hợp với lòng người.

Một tâm hồn thanh cao, yêu thiên nhiên đến nhường ấy nên cũng thật dễ hiểu khi ông không mơ về giấc mơ phú quý ở chốn quan trường:

Rượu đến cội cây ta sẽ uống

Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao

Với ông, phú quý chỉ là một giấc chiêm bao, khi tỉnh dậy lại là hư không, thật là một cách nhìn nhân sâu sắc, đầy triết lý. Chúng ta càng hiểu, ông chọn cuộc sống  ở ẩn không hải vì trốn tránh trách nhiệm mà thực chất ông chọn cuộc sống ấy để giữ cái thanh cao của tâm hồn, để bày tỏ tình yêu đất nước theo cách riêng của mình.

Bài thơ “Nhàn” với tựa đề chỉ bằng một từ nhưng gợi cho người đọc nhiều suy tư. Kết cấu bài thơ chặt chẽ, tứ thơ đơn giản mà chứa đựng hàm ý sâu xa, làm toát lên tâm hồn cao đẹp của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Đọc bài thơ, ta thêm ngưỡng mộ và khâm phục cốt cách, tinh thần lạc quan, phong thái ung dung tự tại của tác giả. Tài năng và đức độ của ông là tấm gương sáng cho chúng ta học hỏi.

Xem thêm:  Tuần 15 - Đọc thêm: Hứng trở về (Quy hứng)

Tuấn Đức

Post Comment